1. Trí thông minh là gì?
Vấn đề về trí thông minh đã được nghiên cứu từ năm 1905, tuy nhiên cho đến nay vẫn chưa có một định nghĩa thống nhất về trí thông minh. Mỗi nhà nghiên cứu tâm lý đưa ra một quan niệm khác nhau về trí thông minh. Theo GS. Howard Gardner tại ĐH Hardvard của Mỹ, trí thông minh là khả năng ứng phó thành công với hoàn cảnh, điều kiện mới và năng lực học hỏi được từ kinh nghiệm đã trải qua của các cá nhân khác.
Từ định nghĩa này H. Gardner đưa ra lý thuyết “đa thông minh”. Đó là mỗi cá nhân hầu như đều đạt đến một mức độ nào đó ở từng thành phần trong hệ thống các dạng thông minh. Theo nhiều nhà nghiên cứu, lý thuyết “đa thông minh” đã đem lại một cách hiểu mới về trí thông minh thay vì đồng nhất và đánh giá trí thông minh dựa trên các bài trắc nghiệm IQ theo cách hiểu truyền thống.
2. Các loại trí thông minh
Sau đây là 8 loại trí thông minh đã được H. Gardner đưa ra (theo tổng hợp của tác giả Hoàng Lê – Vietnamnet.vn):
a) Trí thông minh logic – toán học: Trẻ giỏi làm việc với các con số.
Thể hiện ở khả năng tính toán, phân tích, tổng hợp và nhận định... Trẻ có trí thông minh này thường có trí nhớ tốt, thích lý luận, giỏi làm việc với các con số, nhìn nhận vấn đề logic, khoa học... Và dễ thành công trong các lĩnh vực khoa học và công nghệ như: Toán học, Vật lý, Tin học, Thiên văn...
b) Trí thông minh ngôn ngữ: Trẻ giỏi làm việc với các con chữ
Những trẻ này thường có kỹ năng nói và viết rất tốt, trí tưởng tượng của phong phú và khả năng miêu tả, kể chuyện hấp dẫn. Những đặc điểm này giúp trẻ dễ thành công trong các lĩnh vực như: Văn học, Biên kịch, Viết lời quảng cáo, Luật sư, Diễn giả…
c) Trí thông minh hoạt động: Trẻ giỏi làm việc với các bộ phận cơ thể
Trí thông minh này thể hiện ở khả năng chỉ huy, điều khiển những bộ phận trên cơ thể của trẻ như: mắt, miệng, tay, chân... Điều này giúp trẻ khéo léo và uyển chuyển trong các động tác, dễ dàng diễn tả hoặc truyền đạt cảm xúc qua cơ thể. Đặc điểm trên giúp trẻ dễ thành công nếu đi vào các ngành biểu diễn như Múa, Xiếc, Diễn viên, Thể dục dụng cụ, Vũ công, Bơi lội... Các ngôi sao bóng đá cũng có một phần đặc điểm này.
d) Trí thông minh âm nhạc: Trẻ giỏi làm việc với các tổ hợp âm thanh
Theo Howard Gardner, trí thông minh này có quan hệ gần như tỷ lệ thuận với trí thông minh ngôn ngữ. Nó thể hiện ở sự nhạy cảm đối với các giai điệu, cảm xúc, tiết tấu, âm thanh… Thuở bé, năng lực này có thể nhận biết qua các khả năng nhận thức, thẩm âm và ghi nhớ các giai điệu. Những trẻ có khả năng này rất ưa thích bắt chước hoặc sáng tạo các tổ hợp âm thanh. Đương nhiên, trẻ sẽ dễ thành công trong các ngành Âm nhạc như Ca sĩ, Nhạc sĩ, Soạn nhạc...
e) Trí thông minh không gian: Trẻ giỏi làm việc với các vật thể, không gian
Thế mạnh lớn nhất trong trí thông minh này là trẻ có cảm giác tốt, chuẩn xác về không gian, tọa độ và bố cục. Những trẻ thuộc dạng này thường bộc lộ khả năng qua việc giỏi vẽ, thích tô màu, tò mò nghịch và sắp xếp các đồ vật, hay chịu khó làm những vật thể đẹp mắt… Những người thành công với trí thông minh này là Họa sĩ, Kiến trúc sư, Nhà điêu khắc, Thủy thủ hay Phi công...
f) Trí thông minh tương tác: Trẻ giỏi làm việc với người khác
Trẻ rất tinh tế và nhạy cảm trong nhìn nhận, đánh giá con người và sự việc, nắm bắt đúng những xúc cảm của người khác. Những trẻ này thường có đầu óc tổ chức, có khả năng thuyết phục và dễ gây ảnh hưởng. Trẻ sẽ dễ dàng thành công với những công việc như Nhà giáo, Bán hàng, Tư vấn, Chính trị gia ...
g) Trí thông minh nội tâm: Trẻ giỏi làm việc với chính mình
Trẻ có trí thông minh nội tâm rất am hiểu bản thân, đánh giá chính xác các cảm xúc và hành vi của mình. Theo Howard Gardner, những trẻ này thường thích suy tư, có khả năng tập trung cao độ, làm việc độc lập một cách hiệu quả và thường nhìn nhận sự việc ở tầng nghĩa sâu… Nhiều trẻ có khả năng này đã trở thành những nhà Triết học, Thần học nổi tiếng…
h) Trí thông thiên nhiên: Trẻ giỏi làm việc với thiên nhiên
Khả năng này thể hiện ở sự nhạy cảm của trẻ đối với các vật thể trong thế giới tự nhiên. Trẻ rất tò mò quan sát và tìm hiểu về cây cối và động vật. Trẻ thường nắm bắt và học hỏi rất nhanh thông qua sự tương tác với thiên nhiên, với các hoạt động ngoài trời. Thiên hướng này giúp trẻ dễ đạt thành công nếu đi theo các ngành Sinh học, Môi trường, Y học…
Các nhà khoa học đã chỉ ra rằng ngay từ khi mới sinh, trẻ có rất ít yếu tố sinh lý thần kinh có tính bẩm sinh liên quan trực tiếp đến sự phát triển loại trí thông minh này hay trí thông minh khác; đây chỉ là những tiềm năng ban đầu tạo nên sự khác biệt giữa các cá nhân về sự phát triển trí tuệ. Trên cơ sở vốn liếng ít ỏi và quí báu đó, những trẻ nào được tạo điều kiên thuận lợi và được hướng dẫn đúng, được sử dụng hợp lí thì trí thông minh của chúng phát triển. Ngược lại, vốn liếng ban đầu ấy sẽ bị thui chột và những trẻ em này có thể trở thành những người kém cõi.
3. Các giai đoạn phát triển trí trông minh ở trẻ em
Nhà tâm lý học người Pháp Henri Wallon đã đưa ra các giai đoạn phát triển trí thông minh của trẻ:
• Giai đoạn từ 0 – 6 tháng: trẻ có những phản xạ tự động nhằm đáp ứng lại những kích thích từ môi trường
• Giai đoạn từ 6- 10 tháng: phát triển nhanh các cảm xúc (sợ hãi, vui mừng,…)
• Giai đoạn từ 10 – 14 tháng: bắt đầu cho trí thông minh về hành động
• Giai đoạn từ 14 – 3 tuổi: trẻ biết đi, biết nói và biết tác động lên các đồ vật để biết được tên gọi và các đặc điểm của chúng
• Giai đoạn từ 3 – 6 tuổi: cái tôi của trẻ phát triển nhanh, mạnh và phong phú. Trẻ tách mình ra khỏi người khác, có thể nhận biết được đồ vật theo các dấu hiệu khác nhau dựa vào màu sắc, hình dáng. Từ 4 - 5 tuổi, trẻ tập trung nhận thức bản thân, tự quan sát, tự đánh giá mình và có xu hướng thích khoe khoang, nhận biết được các hướng, vị trí của đồ vật, các kí hiệu ngôn ngữ. 6 tuổi, trẻ
• Giai đoạn từ 6 – 12,13 tuổi: hướng ra các mối quan hệ bên ngoài, các em hiểu biết sâu các tính chất của sự vật và cách sử dụng chúng
• Giai đoạn từ 13, 14 – 15, 16 tuổi: trẻ chú ý lại bản thân và cái tôi của mình; khả năng suy luận và kết hợp các khái niệm trong trí tuệ của trẻ phát triển
4. Chỉ số thông minh
Chỉ số thông minh (intelligence quotient) được viết tắt là IQ, là ước tính về trình độ trí tuệ của trẻ khi làm bài trắc nghiệm tại một thời điểm nhất định. IQ không phải là một số cố định và nó không mang tính dự báo về tiềm năng tuyệt đối của trẻ với việc học hay khả năng trí tuệ của trẻ vì trí thông minh của trẻ luôn phát triển cùng với sự phát triển hoạt động của trẻ.
Theo tác giả Phan Trọng Ngọ, các trắc nghiệm để tính chỉ số thông minh thường được thực hiện với trẻ từ 3 – 4 tuổi trở lên. Với trẻ dưới 3 tuổi, do trí thông minh còn ở dạng sơ đẳng nên thường được đo lường về nhịp độ, mức độ phát triển của trẻ so với các trẻ cùng tuổi qua các trắc nghiệm về Tâm – vận động (Test Denver 2).
Hiện tại ở Tp. HCM có một số đơn vị thực hiện trắc nghiệm kiểm tra Tâm vận động cho trẻ nhỏ, trong đó có Học viện IQ thuộc Viện Nghiên cứu Giáo dục.
Tài liệu tham khảo:
1. Phan Trọng Ngọ (chủ biên) (2001), Tâm lí học trí tuệ, NXB ĐHQG Hà Nội, Hà Nội.
2. Trần Trọng Thủy (1992), Khoa học chẩn đoán tâm lý, NXB Giáo dục.
3. http://vietnamnet.vn/giaoduc/2009/03/833727/
Đăng ký theo dõi những nhận xét này
viết bởi Nguyễn Thị Vân Thanh, June 25, 2010
-
- +0
-
-
viết bởi Administrator, May 16, 2011
-
- +0
-
-
viết bởi ĐOÀN VÂN SƠN, November 11, 2011
Xin vui lòng cho chúng tôi được biết qui trình & thủ tục/cách thức đăng ký cho trẻ làm trắc nghiệm tính chỉ số thông minh tại Viện Nghiên Cứu GD như thế nào ?
Hiện tại chúng tôi có một bé gái 3 tuổi & rất quan tâm đến vấn đề năng khiếu bẩm sinh (nếu có) cho bé ở độ tuổi sớm nhất để có thề phát huy khã năng này.
Chân thành cám ơn
-
- +2
-
-
